By Bobby Lynch 3 February 2014

Bees may be annoying, especially when they sting, but did you know that bees produce some of the most health beneficial products in the world?  It’s true!  The life longevity of royal jelly, allergy and digestion benefits of raw honey, the super strong antibacterial and antiviral properties of bee propolis, paw and skin protection of bees’ wax, bee pollens natural energizer and the arthritis reduction of bee venom are the many health benefits made from bees.  These properties have been proven to help humans and those same results are also shown in pets.

Hang down honey

Remember to always buy organic raw honey instead of just raw honey.  Organic beekeepers do not use any chemicals so the honey their bees produce is safer.  There is a very small chance of contaminated honey from an organic beekeeper.  That is the main reason why most common store bought honey has been cooked.  It assures a safe product, especially when the source of honey is unknown.  A common issue is botulism.

Feeding your pet raw honey is not a new radical trend.  Juliette de Bairacli Levy has practiced such alternatives to conventional treatments with her Natural Rearing philosophy for the past 60 years.  Her love for this product is evident in every one of her published animal care books.

“I believe I could not successfully rear domestic dogs without this remarkable antiseptic food” she says in The Complete Herbal Handbook for the Dog and Cat.  Her important mention in that very same book is that “while honey is not a normal item of diet for carnivores, lions in the wild enjoy honey and it is considered a staple food of the omnivorous bear.”


She continues to write: “Honey is the greatest of the natural energizers, a nerve tonic and a supreme heart tonic.  Pre-digested by its makers, the bees, it is absorbed immediately into the bloodstream of the consumer.  A diet of only milk and honey can sustain life for months in humans and animals.  It has been well and long-time proved that honey is also highly medicinal and will inhibit growth of harmful bacteria in the entire digestive tract and destroy those of a toxic nature.”

Levy has taught many of the Raw To The Bones® team members with her literature.  One of her main thoughts of pet health is the importance of a weekly pet detoxification.  This is especially important for ill pets so their digestive organs rest, allowing a pet’s body to heal quickly.  This is very true, given the consideration that 70% of the immune system is within the digestive tract.  In addition to water, the only food she recommends for fasting animals is honey.

Honeycombs with spoon

Bees derive their honey by harvesting pollen from a wide verity of flowers.  These variances give honey a wide selection of colour and taste.  This can range from light to dark and its taste from delicate to complex.  Raw honey contains vitamins A, B-complex, C, D, E, and K, plus calcium, phosphorus, magnesium, silicon, sulphur, potassium, manganese, copper, and iodine.  Darker varieties such as buckwheat contain higher mineral levels.  Vitamin C levels vary; some honey contains up to 300 milligrams of Vitamin C per 100 grams (about 3½ ounces or 7 tablespoons).


The medicinal properties of honey have been used since the dawn of man.  Ancient Greek, Assyrian, Chinese, and Roman physicians religiously prescribed it for health and life longevity.  Its component benefits did not stop there. It was also used for conditions such as indigestion, diarrhoea, fevers, coughs, colds, flu, asthma, allergies, and ulcers.  It is also a revitalizing food for athletes, soldiers, and those recovering from illness or injury.  It does not stop there!  Honey is said to help increase calcium when consumed at the same time.  It helps treat or prevent anaemia, reduce arthritis pain, and work as a gentle laxative to help prevent constipation.  Its topical remedies are amazing in treating open wounds, burns, cuts, abrasions, and skin infections

Raw Honey For Dogs

Dogs contain sweet receptors in their taste buds so honey is favoured by almost all dogs and is easy to feed.  It can be used in homemade treats or in their main meals.  If your pet is a picky eater then a ¼ teaspoon mixed with their food will encourage the most food brazen of dogs.

If your dog has environmental allergies, then feeding them raw honey will help relieve them.  Just like humans, a high pollen count can stimulate severe allergy issues in dogs.  The most common of these are season changes.  The most positive results are from feeding them one tablespoon of raw honey twice a day 2-3 weeks before an allergy season hits.  Continue to feed them that recommended amount until that allergy season is over.  The allergy benefits from the minute amounts of local pollen.  This builds up your pets’ immune system and allows them to be in contact with larger amounts without negative effects.

All honey, especially organic raw honey, has medicinal benefits, but the honey best known for its antimicrobial properties is Manuka honey from New Zealand.  More than 20 years of research have shown it to naturally destroy harmful bacteria such as Staphaureus and Streptococcus (including drug-resistant strains); Helicobacter pylori bacteria associated with stomach ulcers; vancomycin-resistant Enterococci; and Pseudomonas.  The veterinary use of Manuka honey includes its application as a dressing for burns, amputations, and wounds, and its internal use for gastrointestinal and digestive problems.


Raw Honey For Cats

Cats benefit from raw honey too!  Just as mentioned before, raw honey is considered a staple food of many omnivorous.  Cats systems are very finicky though and it should not be used as a tonic.  It does have a great effect on relieving cats of hairballs, so if you see your cat coughing one up, just offer them a way to lick at least a teaspoon.  This should be the only ingestible use for any type of honey.  Its benefits for cats are mainly for a topical ointment.  Asians have known for centuries of the many skin conditions raw honey can treat: acne, eczema, rashes and ring worm are a few.  Scrapes, cuts and/or burns are a great use for raw honey’s anti-bacterial properties.  Since cats lick themselves, it is much safer to use raw honey than it is chemical ointments.

Raw organic honey has been proven to prevent the growth of pathogenic bacteria which occurs in wounds.  Its adhering texture also acts as a bandage, which means cuts and sores can be covered with it for a period of time.  Its amazing combinations of enzymes that bees add to the honey generate Hydrogen peroxide.  What is most impressive is the treatment of burns.  While most topical medications dry out the injured area, honey does not.  It also does not stick to a wound when removing a bandage.

To keep cats from licking it off during their love for cleaning themselves, it is advised to use an ‘Elizabeth collar’.

  • Stabilizes blood sugar
  • Anti-bacterial
  • Anti-fungal
  • Strengthens pets’ immune system
  • Powerful antioxidant
  • Support good bacteria
  • Lose weight
  • Indigestion
  • Immune system



By Sally Swope 8 August 2013

Honey is pre-digested by its makers, bees, and is absorbed immediately into the bloodstream.  Honey will inhibit the growth of harmful bacteria in the entire digestive tract and destroy those bacteria of a toxic nature.  Honey is an invert sugar containing glucose and fructose which are monosaccharides or simple sugars.  They are more easily absorbed into the body.

Raw honey contains vitamins A, B-Complex, C, D, E, and K.  It also contains calcium, phosphorous, magnesium, silicon, sulphur, potassium, manganese, copper, and iodine.  Darker varieties tend to have higher mineral levels than lighter varieties.  Honey increases absorption of calcium consumed at the same time.

Honey can also be used topically to treat open wounds, burns, cuts, skin abrasions, and skin infections.  Honey can be used successfully to treat allergies in dogs.  Rubbing of face, licking of feet and inside of thighs and scratching are all signs of allergies.  When your dog eats the honey, they are ingesting small amounts of pollen.  The body adjusts so it does not react to external pollens.  Make sure to buy LOCAL honey to treat allergies specific to your area!

The high sugar content of honey is one of the factors that make it an excellent infection fighter and wound healer.  Glucose oxidase, an enzyme in honey, produces hydrogen peroxide which kills harmful bacteria.  Using honey as a wound dressing rapidly clears infection, inflammation, swelling and pain while speeding the sloughing of dead skin and the growth of new skin cells.  It remains moist, seals wounds, and protects from exposure to air.  It absorbs pus from infections, reduces scarring, and prevents wounds from sticking to bandages.  Honey can also be used to treat wart-like growths.  Applied daily, they eventually soften and disappear.  When applying topically, try to distract your dog for at least twenty minutes to give the honey time to be absorbed before they lick it off!!

Raw honey eventually crystallizes.  To liquefy crystallized honey, stand it in hot water until it can be stirred or poured.  Microwaving is NOT recommended because it can destroy good enzymes and other nutrients.

Take advantage of honey’s wonderful benefits for your dog by offering a tablespoon daily – and next time your dog has a wound, try honey’s remarkable external healing properties!!

Benefits of Royal Jelly for Dogs and Cats

By Bobby Lynch 3 February 2014

We have found the fountain of youth!  Well, at least the fountain of jelly.  Yes it’s true, if you consider that all bees are born as workers and only live a maximum of 4 weeks, but one bee is favoured at birth and is fed royal jelly and she lives a total of 6 years.  During her life she will lay 2,000 eggs a day while staying in top shape, all because of royal jelly’s miraculous rejuvenation and energizer properties.  These same health factors can be utilized by humans and even our most athletic of pets!

If we look a little deeper into this nurturing jelly, we now know through modern research that has substantiated royal jelly as a metabolic catalyst, a substance that combats fatigue, increases energy, and supports the adrenal glands.  Some of royal jelly’s components are natural antidepressants.  Its ability to protect your pet from free radicals is outstanding.  Free radical particles occur for humans and pets during physical activities.  Free radicals one of the causes for aging and cancer.  That is why worker bees have the shortest lives.  Antioxidants work best when they are present during metabolic reactions so, feed your dog royal jelly one hour before any type of activity.

Royal jelly has been shown in studies to have immune enhancing/modulating properties as well as skin healing properties.  It has even been shown to have anti-inflammatory properties which would help your pet as well, as there is sure to be some inflammation on the skin.

Royal jelly also has benefits when it comes to pets with arthritis and obesity. When our pets over eat and become overweight, it causes free radical damage and adds stress on our pets joints. Royal jelly should be considered to avoid or if your pet has issues with obesity, arthritis osteoarthritis, congenital joint disorders or the inevitable fate of old age.

Infertility is a problem that can affect female pets.  Royal Jelly can help boost a female pet’s fertility by increasing the quality of her eggs and improving her overall reproductive health.

Antibiotics are a class of medication that is commonly prescribed to treat bacterial infections.  Royal Jelly contains 10-Hydroxy-Dgr2-decenoic acid, which is a natural antibiotic.  Additionally, royal jelly has also been shown to boost inflammation.

Everyone wants their pet to live longer.  Royal Jelly can help slow down a pet’s aging process.  It has been shown to boost collagen production and promote healthier skin.  Royal jelly can also help wounds on the skin heal faster when it is applied topically.

Royal jelly is a milky secretion produced by worker honey bees.  It typically contains about 60%-70% water, 12%-15% proteins, 10%-16% sugar, 3%-6% fats, and 2%-3% vitamins, salts, and amino acids.  Please consult a vet before giving royal jelly if your pet is taking any type of medication.

Jelly Dosage

Because of its slightly sharp, bitter, biting taste, dogs may not care for royal jelly.  Blends of royal jelly and honey, which are also popular, may be more to their liking.  Try mixing your own by blending 2 ounces (4 tablespoons) organic royal jelly with 6 ounces (¾ cup) of local raw honey.  Keep refrigerated.  Give your dog ½ to 1 teaspoon of this blend twice per day, morning and night.



Myte op die pels


Myte is hoofsaaklik ‘n immuungebreksindroom.  Dit beteken ‘n immuunstelsel wat nie ten volle funskioneer nie.  Dit kan wees dat die dier nie voldoende sinkinname het wat dermabsorpsie van belangrike minerale en vitamiene bevorder nie.  Kan wees as gevolg van kosse wat nie opgeneem word en/of vir die dier verteerbaar is nie.


Honde met velkondisies, veral rasse met atopie en sensitiwiteit of hipersensitiwiteit (dermatitis) wat reageer teenoor droë kosse se kleur-, geur- en preserveermiddels, meelprodukte of gluten in droë hondekosse, asook produkte van die Natuur soos gras, sade en blomme is veral vatbaar vir oorkanaal infeksies.


Honde met primêre en sekondêre seborrhea het gewoonlik n geel olierige vloeistof wat ‘n uitstekende medium is vir bakteriese opbou.  Faktore wat hiertoe bydra is die kruiskontaminering van materiaal waarmee ore skoongemaak word, soos oorpluisies en watte wat oor en weer gebruik word.  Water wat in ore kom wanneer daar geswem word of hul met seep gebad word en mense wat “grooming” doen en met ongesteriliseerde instrumente werk om hare te sny en te knip.


Honde en katte is hoofsaaklik vleisvreters.  Hul hanteer gluten in meelprodukte nie baie goed nie en hul sisteme is nie bedoel om mielies en meel te verteer nie en vele diere se liggame reageer heftig daarteen.


Promix EM Multivitamien en/of Promix Probiotika, asook ander minerale en vitamien aanvullings, sal baie doen vir diere se velle.  Sorg ook dat die dier ‘n kaiing of twee per dag inkry om vetoplosbare vitamiene wat in die liggaamsvet gestoor word, te ondersteun, veral by maer diere.

Behandeling van myte op die pels


  • Was die hond met ‘n natuurlike bosluismiddel soos “Propyrepet” sjampoe wat ‘n baie mens- en diervriendelike natuurlike insekdoder is wat van plante gemaak word. Dit bevat ‘n natuurlike Piretiene as aktief, wat van Chrysanthemum plantolie gemaak word.
  • Was die hond skoon en spoel die pels af met flou soutwater (9g/2 gelykvol teelepels gemeng met 1L lou gekookte water) om negatiewe bakterie te beheer.
  • Dit is belangrik om die Ph balans op die vel te herstel en ook terselfdertyd die vel te voed.
  • Olyfolie blyk baie suksesvol te wees en dit blyk dat dit hoogs effektief is om die vel te voed en ook die lywe van myte penetreer. Dit blyk (ongetoets) dat olyfolie die asemhalingstelsel van myte (ook kopluise) voldoende penetreer en die waslagie op die skelet en longe ontwrig en dus meebring dat hul moontlik versmoor weens die versteuring/versagting van die waslagie wat dit beskerm om te kan asemhaal.
  • Smeer die volgende mengsel aan die hond twee keer ‘n dag:
    • Aqueous en blomswael mengsel vir velkondisies by troeteldiere:
  • 250ml aqueousroom
  • 100g blomswael
  • 1 potjie sinksalf
  • 100ml olyfolie
  • 1 klein botteltjie Gentian Violet (slegs nodig vir sonbrand gevalle)
  • 2 buisies Allergex/Anthisan of soortgelyke room

Meng alles goed deur en sit twee keer ‘n dag op seerplekke of wonde


 Smeer die hele pels dik met olyfolie. Draai die hond in plastiek “Glad wrap” toe en draai verband om die lyf om suurstof van bakterie en myte af te sny. Nie die dier in die son of hitte versmoor voel of benoud raak nie. Hou die dier in ‘n koel plek met genoegsaam water. Die doel hiervan is om die myte se skelette met die olie te penetreer, die waslagie wat hul asemhalingstelsels teen water beskerm te verswak en op te los.


Die afwesigheid van suurstof versmoor skadelike bakterie en myte in die pels en vel. Olyfolie voed die vel as medium en help behandeling met die rome wat hierna opgesmeer word om die allergente en skade aan die pels uit te skakel.sjampoo


 Die dier se immuunstelsel moet opgebou word. Promix EM produkte wat op die Pierre@Dieregesondheid blad aanbeveel word, sal baie help met die bevordering van maagmikrobes se verteringsprosesse en noodsaaklike gesondheid van ensieme in die maag.

  1. ‘n Kaiing of twee per dag om oliegebaseerde vitamienes op te neem.
  2. Toets vir proteïen intoleransie
  3. RAW dieet.
  4. Glutenvrye kos waar, asook kos met preserveermiddels en kleurmiddels.
  5. Moenie dat vog in die ore vasgevang word met hare nie en sny by langhaar rasse die ore skoon sodat lug goed kan ventileer.
  6. Verbeter dus die lugvloei in die oorkanaal
  7. Moenie die ore met materiaal kontamineer nie, oorinfeksies en myte is hoogs aansteeklik en moet voorkom word.


Canine Atopic Disease (Engelse weergawe)

Bakteriese velsiektes


Pierre van Niekerk © 2015

Myte in die ore


Oormyte of gis in die ore.


Eksterne oor infeksie (Otitis) is ‘n infeksie van die oorkanaal.  Diere se oorkanale is sensitiewe dele van hul oorkanaal en word maklik deur ongewenste organismes geïnfekteer.  Die Literatuur is van mening dat 80% van diere wat sukkel met oorprobleme die diere is met lang ore, oormatige groei van hare in die ore, diere met ‘n gebrek aan lugwegvloei wat dit vogtig hou en ‘n omgewing skep wat die voortbestaan van bakterie-groei en myte bevorder.



Verskeie faktore dra by tot die ontwikkeling van oorkanaalprobleme.  Die Chinese Sharpei is veral vatbaar vir oorkanaalprobleme weens hul nou oorkanale wat tot gevolg het dat bitter min lugvloei in die kanaal plaasvind om dit droog te hou en dus vir bakterieë en ander organismes die ideale omgewing skep.


Tekens van oorinfeksies en oormyte

  • Skud van kop
  • Krap van ore met pote
  • Vryf van ore
  • Ander honde wat daarin lek en/of ruik
  • Die kop word gewoonlik laag gedra
  • Oorflappe wat stukkend is, haarloos is en opgewel is
  • Huilgeluide wanneer daar aan die oor geraak word
  • Olierige uitskei vanuit die oor
  • Doofheid
  • Vrees vir klank
  • Reuke vanuit die oor

Tipe van oorinfeksies (terme in Engels sodat lede dit self kan naslaan op Google)

Meer as een tipe bakterie kan by oorinfeksies betrokke wees, wat die behandeling daarvan met antibiotika bemoeilik.

  1. Ceruminous otitis” gaan gewoonlik gepaard met primëre “seborrhea”. Dit is ‘n oormatige opbou van geel, olierige was in die oorkanale wat die ideale medium is vir bakterieë en gis om op te bou.  Behandeling is gerig om die ore en oorkanaal skoon te hou en ook die ander velkondisies te beheer.
  2. Bacterial otitis” in sy akute vorm word gewoonlik veroorsaak deur die bekende “Staphylococci” bakterie. Die uitskeiding is natterig en gewoonlik ligbruin.  Kroniese infeksies word veroorsaak deur die “Proteus” en/of “Pseudomonas” bakterie, wat se afskeidings kenmerkend geel of groenerig is, alhoewel daar al uitsonderings was op hierdie reël.
  3. Gis infeksies (Yeast or fungal infections”) kan die gevolge wees van antibiotiese behandeling vir bakteriese oorinfeksies. Kan ook die gevolg van honde wat sukkel met atopiese dermatitus of “atopic dermatitis”, voedsel veroorsakende dermatitis, en “seborrheic” velkondisies. Kenmerkend van gis is ‘n bruin, olierige was uitskeiding met ‘n kenmerkende stank en ore wat inflammasie het en vogtigheid in die ore.  Hierdie kondisies bly voortbestaan totdat onderliggende velsiektes opgelos is.
  4. Proteien intolleransies – Sien skrywe hieroor.

Pierre van Niekerk ©

Bosluisluiskoors en Bosluisbytkoors

Die wetenskaplike name vir die bosluisspesies wat aan honde voorkom, naamlik;

  1. Bosluiskoors en
  2. Bosluisbytkoors


Die bosluise wat die meeste skade op honde en katte veroorsaak is

  1. Haemaphysalis elliptica of geelhondehok bosluis en


Rhipicephalus sanguineus of die hondehokbosluis.


Bosluiskoors word ook galkoors of “Babesia canis”  word deur beide van die bosluisspesies oorgedra.

Die bosluisspesie Rhipicephalus sanguineus of hondehokbosluis, dra bykomend ook rickettsiose (tropical canine pancytopaenia of Ehrlichia canis) oor.

Bosluisbytkoors (Rickettsia conorii) word ook deur bontbosluise, grootbontpootbosluis, die bruinoorbosluis, rooipootbosluis en die blinkbruinbosluis na die mens oorgedra.


  1. Al hierdie genoemde bosluise is multigasheerbosluise. Dit beteken hulle voed enkele dae, gemiddeld tussen 4-7 dae op hul gasheer om ‘n bloedmaaltyd neem.
  2. Daarna val die bosluis af, (detach) en kruip die bosluis in skeure, gras, hout hondehokke en Wendy huise se skeure weg om te ontwikkel na die volgende stadia.
  3. Die bosluise kan beide reeds in  hul nimfstadia die siekte organisme/s aan hul gashere oordra
  4. Die bosluis in hul larf en nimf stadia is nie maklik met die oog waarneembaar nie. Hul is hulle niks groter as ‘n kopspeld se punt of selfs koppie nie..
  5. Van hierdie bosluise lewe sowat 3- jaar lank. in daardie 3 jaar voed hul slegs 3 keer, gemiddeld 4- 7 dae per bloedmaal waarna hulle afval
  6. Die ander tye is hierdie bosluise te vinde in skeure, krake in hout, graspolle, krakies in die grond, hondehokke en Wendy huise, rou baksteenmure, pleisterkrake, ens.
  7. Hierdie bosluise kan ook wanneer toestande ideaal is, hul lewensiklus in 3 maande voltooi


Die geelhondehokbosluis (Rhipicephalus sanguineus ) is redelik uitdagend om te beheer en kan tot so hoog as 5 meter van die grond in skeure of krake in baksteenmure gevind word.


Hoe kom hulle op ‘n erf?

Die bosluise word deur wilde grondlewende voëls en wilde diere soos rotte, slange, muise aangedra en versprei.

Die verskille tussen Bosluiskoors en Bosluisbytkoors by Honde

Inleiding: Bosluiskoors

  1. Bosluiskoors, ook genoem galkoors, is die siekte wat die meeste hondevrektes in Suid-Afrika veroorsaak. Bosluiskoors word veroorsaak deur die organisme Babesia canis rossi en word deur die geelhondehokbosluis oorgedra.
  2. Daar is egter verskeie ander bosluisspesies van belang wat bosluiskoors en bosluisbytkoors aan honde kan oordra.
  1. Die drie belangrikste bosluise vir die hond is:
    1. Die geelhondebosluis “Haemaphysalis elliptica”, wat bosluiskoors kan oordra, terwyl
    2. Die hondehokbosluis of “Rhipicephalus sanguiness“ beide bosluiskoors en bosluisbytkoors oordra, en
    3. “Rhipicephalus simus”, die blinkbruinbosluis, wat bosluiskoors (Babesia canis rossi) aan honde oordra en bosluisbytkoors (Rickettsia conorii) aan die mens.


  1. Verskeie ander bosluissoorte dra bosluiskoors aan die mens oor. Hulle is:
    1. Die bontbosluis
    2. Die geelhondehokbosluis
    3. Die groot bontpootbosluis
    4. Die bruinoorbosluis
    5. Die rooipootbosluis
    6. Die hondehokbosluis
    7. Die blinkbruinbosluis

Bosluiskoors in die veearts se praktyke

Baie veeartsenypraktyke noem dat bosluiskoors die belangrikste siekte is van honde en wys daarop dat duisende honde jaarliks hieraan sterf en dit is ook die siekte waaraan troeteldiereienaars die meeste geld spandeer. Die troeteldier eienaar se optrede: Voorkoming van bosluiskoors is natuurlik die beste oplossiong.

Siektetekens van bosluiskoors

Voordat mens oor siektetekens praat, is dit belangrik om te onthou hoe vinniger die hond by die veearts kom, hoe minder kos die behandeling en is enige dier se kans om te oorleef net soveel beter.


  1. Lusteloosheid
  2. Verlies aan eetlus
  3. Bleek oogslymvliese
  4. Bleek gryswit tandvleise


  1. Bosluiskoors parasiete of (Babesia canis ), katte se bosluiskoorsbeskrywing is (Babesia felis) se lewensiklus in die bloedstroom van honde is soortgelyk aan dié van die malaria parasiete (Plasmodiums), wat in mense voorkom.
  2. Albei parasiete is protosoa, wat iets anders is as virusse of bakterieё.
  3. Sommige bosluiskoors pasiënte ontwikkel gekompliseerde bosluiskoors waar organe soos die hart, niere, longe, lewer, maag en ingewande asook brein en longe aangetas word.
  4. Hierdie komplikasies ontwikkel as gevolg van toksiese stowwe, ook bekend as Oplosbare Parasiet Antigene (OPAs), wat deur die Babesia parasiet afgeskei word.
  5. In die Literatuur is dit opgeteken dat tot 12% van hierdie honde pasiënte vrek en ‘n verdere 2%-3% moet uiteindelik uitgesit word.


Die simptome wat honde ervaar, is soortgelyk aan dié van mense met malaria.  Bosluiskoors is daarom ‘n dodelike siekte wat nie ligtelik opgeneem moet word nie.  As honde kon praat, sou hulle waarskynlik getuig van geweldige hoofpyne wat, soos in die geval van mense met malaria, voorkom.

  1. Die eerste simptoom van bosluiskoors is lusteloosheid
  2. Dit kan met of sonder aptytsverlies gepaardgaan
  3. Koors (meer as 39°C) kom in die meeste gevalle voor
  4. Die hond kry warm en haal swaar asem of hyg
  5. Slaap te veel


  1. Die hond het bogenoemde simptome omdat die Babesia parasiet die rooibloedliggaampies vernietig.
  2. Rooibloedliggaampies vervoer belangrike voedingstowwe asook suurstof na belangrike liggaamsdele, longe en organe toe.
  3. Wanneer tandvleise en oogslymvliese bleek en liggeel of grys vertoon, is dit ’n teken dat daar ’n oormatige afbreking van rooibloedselle plaasgevind het.
  4. Dan is dit is byna onafwendbaar dat ’n bloedoortapping as deel van die behandeling in hierdie stadium benodig word om die dier se lewe te red.


  1. Die diagnose van bosluiskoors word gemaak deur ’n bloedsmeer onder 1,000 keer vergroting onder ’n mikroskoop te ondersoek.
  2. Dit is noodsaaklik om te weet dat bosluiskoors ook saam met nog ‘n bosluisgedraagde siekte, bosluisbytkoors, voorkom.
  3. Beide siektes toon dieselfde simptome maar die behandeling daarvan verskil wesenlik.


Wat doen die parasiet in die bloedstroom?

  1. Soos die malaria parasiet in mense, doen die babesia parasiet sy selverdeling in die rooibloedselle.
  2. Wanneer hierdie parasiete die dooie rooibloedsel verlaat, val ‘n nuwe generasie parasiete wat in die selverdeling proses ontstaan het, nuwe rooibloedselle aan.
  3. Die verdelingsproses is nie eenvorming of vind nie ewe vinnig plaas nie.
  4. Die ontwikkeling van bosluiskoors wissel en is op sy beste onvoorspelbaar.
  5. In sommige gevalle is dit stadig (weke lank) terwyl dit in ander gevalle ure tot dae kan verloop.
  6. Dit is dus belangrik dat die eienaar van ‘n hond baie bewus moet wees van sy hond se gedrag en die simptome van bosluiskoors.
  7. Dit is baie belangrik dat ‘n kundige persoon ’n akkurate diagnose maak sodat die korrekte behandeling kan plaasvind.




  1. Die behandeling van bosluiskoors behels onder meer die toediening van ’n middel wat die parasiet doodmaak.
  2. In nie-gekompliseerde gevalle word n hond behandel met anti-protozoïese middels soos Veriban, Berenil RTU of Forray 65. Nuwe produkste soos Rednil is ook op die mark.
  3. Die dosis word gemaak op grond van die hond se gewig en dit moet baie akkuraat wees, aangesien oordosering nier- en/of breinskade tot gevolg sal hê.
  4. Saam met hierdie behandeling is ondersteunende behandeling uiters noodsaaklik – veral in gevorderde gevalle.

Skade van bosluiskoors

  1. Sou die Babesia parasiet swaar besmetting veroorsaak het, kan dele van die afgestorwe parasiete in die bloedstroom ná behandeling orgaanskade veroorsaak.
  2. Orgaanskade kom voor as die filtreervermoë van die niere misluk omdat daar te veel dooie parasiete is wat uit die stelsel gefiltreer moet word.
  3. Die lewer sal ook oorlaai word met galpigment.
  4. Die tandvleise en oogslymvliese van honde wat swaar bosluiskoors beleef het, sal ná behandeling van swaar bosluiskoors besmettings dikwels geel vertoon, wat die naam van bosluisgalsiek verduidelik, want die hond het dus geelsug.
  5. Soms veroorsaak die bosluiskoors organisme dat die rooibloedselle taai en klewerig word en klein bloedklontjies vorm.
  6. Wanneer dit in die haarvate van die brein plaasvind, veroorsaak bosluiskoors senuwee-simptome by ‘n dier wat vergelyk met beroerte by mense.
  7. Honde met bosluiskoors ervaar ‘n erge glucose tekort, dus te min energie.
  8. Om bosluiskoors behandeling te laat slaag is dit van uiterste belang om toe te sien dat die dier nie ontwater nie.
  9. Die belangrikste bydrae wat die honde-eienaar kan lewer om die behandeling te laat slaag, is om toe te sien dat die hond so gou moontlik weer begin eet.
  10. Heuning, glukose in die drinkwater en Energade energie koeldrank wat elektroliete bevat kan met ‘n klein spuit in die mond toegedien word.
  11. Marmite water en/of Oxo, flou opgelos (teelepel op koppie kookwater) en ook met ‘n spuit toegedien word met kort tussenposes sal help dat urienvloei verseker word, wat die uitskeiding van afval afkomstig van die rooibloedselle sal bewerkstellig.

Nasorg tuis

  1. Siek diere wat onder antibiotika is kan effe gaar hoenderlewers gevoer word om die bloed op te bou, gedokter met ‘n druppel of wat Staaldruppels.
  2. Kry met die voorkomende antibiotika ook ‘n ligte lakseermiddel soos Laxapet, Aptekersparafien en Wit Gero jogurt, as dit moet ook n Gliserien setpil en of seepsop in die vorm van sterk opgeloste groen sunlightseep)  om die derms te smeer
  3. Dit sal die metabolisme aanhelp, veral by diere wat galkoors opgedoen het.
  4. Dit is belangrik om die dooie rooibloedliggaampies wat deur die parasiet vernietig is en nou in die spysverteringstelsel versamel, deur die derms uit te skei.


  1. Trek die bosluis af en sit in ‘n houer met wit alkohol in, sodat die bosluis geïdentifiseer kan word indien nodig.
  2. By mense is dit veral belangrik omdat groepe bosluise verskillende siektes na die mens toe kan oordra soos Kongokoors, Lassa en Arena koors.

Praat met ‘n spesialis Veearts

  1. wat kennis dra van bosluise want dit is ‘n spesialisveld en algemene kennis gaan veroorsaak dat dier verloor word
  2. maak voor die tyd seker dat die persoon sy werk en veral bosluisgedraagde siektes werklik ken
  3. probeer altyd om eerder voorkomend op te tree deur die diere skoon te hou en gereeld asook voorkomend te dip met n veilige produk


Alle honde-eienaars word gemaan om nie kanse te waag met allerlei boererate nie maar hul diere so gou moontlik te neem vir behandeling.  Bosluisbytkoors en bosluiskoors moet as twee afsonderlike hondesiektes beskou word en nie verwar word met mekaar nie.


Bosluisbytkoors (Ehrlichiose canis) is ‘n bakterie met baie unieke eienskappe wat hom van ander bakterie onderskei.  Die Ehrlichia canis bakterie kan slegs binne liggaamselle oorleef.  Hierdie eienskap onderskei hom van verskeie ander bakterieë.  Bosluiskoors kan redelik maklik met ‘n bloedsmeer vasgestel word, terwyl die vasstelling van bosluisbytkoors baie moeiliker is om te diagnoseer.


Die word veroorsaak deur ‘ n bakterium wat deur die Hondehokbosluis (Rhipicephalus sanguineus) aan vatbare honde oorgedra word.


Die siekte kom gewoonlik in drie stadiums voor:

  • Akute stadium: Duur ‘n paar dae waarna tydelike herstel plaasvind.
  • Sub-akute stadium: Hierdie stadium kan weke tot maande duur waartydens die dier kort periodes van siekte beleef.
  • Chroniese stadium: Na etlike maande of jare word die hond se immuunstelsel totaal afgetakel en sterf hy aan ernstige sekondêre infeksies of bloeding.


  • malaria-parasites-invade-the-red-blood-cells-multiplying-quickly

Tekens en kenmerke

Die volgende simptome kan te eniger tyd in die verloop van die siekte voorkom in verskillende kombinasies:

  • Totale of gedeeltelike verlies aan eetlus (lekkernye kry voorkeur)
  • Hoë koors
  • Etterige neus- en/of oogafskeiding
  • Blou verkleuring van die horingvlies van die oog
  • Slegruikende asem
  • Oormatige, dikwels taai speekselvloei
  • Bloeding vanuit die neus of tandvleise
  • Braking en diarree
  • Hoes
  • Swelsel van die agterbene en skrotum
  • Mankheid
  • Gedeeltelike verlamming, veral van die agterlyf
  • Vermaering
  • Bloeding op die vel, veral op die onderbuik
  • Skielike vrekte vanweë erge inwendige bloeding (sien Fig. 1 en 2)

Fig. 1 – Bloeding regdeur die longe in ‘n bosluisbytkoors geval


Fig. 2 – Bloeding in die niere in ‘n bosluisbytkoors geval



In die chroniese stadium van die siekte vererger die simptome geleidelik totdat die dier uiteindelik aan erge longontsteking of dergelike sekondêre probleem sterf.


  1. Die organismes is baie moeilik om te vind en word in die witbloedselle van ‘n Giemsa bloedsmeer gesien. Hierdie klompie organismes wat so saam koek word ‘n “morula” (moerbei) genoem.
  2. In sub-akute en chroniese gevalle word organismes moeilik gevind. Dan moet ander diagnostiese metodes gebruik word om hul in hul wegkruipplekke op te spoor.
  3. Teenliggaampies teen die organismes kan in serum van siek diere gevind word.

Daar is twee tipes — die een dui op ‘n onlangse besmetting (IgM), terwyl die tweede dui op ‘n besmetting verskeie maande tevore (IgG).

  1. As die twee soorte saam voorkom, beteken dit dat die hond in die sub-akute stadium is.
  2. Word net IgG gevind, beteken dit slegs dat die dier al vantevore aan bosluisbytkoors blootgestel was en nie dat die dier steeds siek is daarvan nie.

Fig. 3 – Bosluisbytkoorsorganismes in ‘n witbloedsel (aangedui met ‘n pyltjie)


Gevorderde toetsmetodes kan deesdae baie klein hoeveelhede DNS van die bacterium opspoor in ‘n druppel bloed.  Hierdie toetse is uiters sensitief, veral as monsters van die milt of longe verkry word.


  1. Op hierdie tydstip is daar slegs min antibiotikas wat effektief is teen bosluisbytkoors.
  2. In die meeste gevalle word dit binne-aars toegedien vir drie tot vyf dae aan die begin van die behandeling.
  3. Daarna word mondelingse behandeling voortgesit vir ‘n verdere twee weke of, in chroniese gevalle, vir langer periodes.
  4. Indien longontsteking ook voorkom, word ‘n ander tipe antibiotika ook toegedien, aangesien die middel teen bosluisbytkoors nie sterk genoeg is in die meeste gevalle van longontsteking nie.
  5. Vitamiene word toegedien om die eetlus te bevorder.
  6. In geval van bloeding word bloedstolmiddels toegedien, maar in ernstige gevalle mag dit nodig wees om vars bloed te gee.
  7. Kortisoon steroiëde word soms gegee om die hond se gestel op te bou en te help met die herstelproses.
  8. Goeie kos is ook baie belangrik om die hond in ‘n stygende fase van voeding te hou.


  1. Die belangrikste voorkomende maatreël is om honde so goed u kan bosluisvry te hou.
  2. Dit behels gereelde dip was en dip met veilige middels soos Propyrepet
  3. Dit is egter baie moeilik om honde in hierdie warm klimaat algeheel vry van bosluise te hou, dus moet ‘n siek dier so gou moontlik aandag kry.


Bosluisbytkoors is meestal ‘n uitgerekte siekte, alhoewel akute sterftes ook voorkom.  In die meeste gevalle kan vroegtydige optrede wel die dier se lewe red.  As daar goeie reënval in die voorjaar is, dan is bosluise – en dus ook bosluissiektes – die volgende somer ‘n groot probleem.

Ter wille van die mens se troeteldiere word alle honde-eienaars gemaan om nie kanse te waag met allerlei boererate nie, maar hul diere so gou moontlik te neem vir behandeling.

Pierre van Niekerk © 2015


  1. Fig 1, 2 en 3: Bristol Biomedical Image Archives © University of Bristol 1999
  2. Dr W J Grobler BVSc, Protea Dierekliniek
  3. Ticks, Bowman and Nuttel
  4. MIMS/IDR 2011/12

Pierre van Niekerk

Moontlike raad vir klappers en ander geraas.

  1. Allergex of Phenergan 10 mg pille – klein en medium honde 1 x Allergex;
  2. Medium en groter honde 1-2 Allergex tablette
  3. Maak fyn en smeer in mond/kieste, moenie verdoesel in vleis f ander mediums nie. – vir maksimum 3 dae indien nodig. Werk op 1 pil vir elke 10kg gewig.
  4. Rescue druppels – smeer 3-4 druppels aan die binnekant van die oor flappe waar jy die aartjies kan sien … jy kan nie oordoseer met Rescue drops nie!
  5. Kan ook Calm-eeze probeer
  6. Meeste sukses word behaal met die “Thunder blanket/half wrap” … jy kan enige rekbare materiaal daarvoor gebruik, selfs ‘n serp of T-shirt, solank die materiaal lank genoeg is en op die regte plekke drukking toepas op die lyf.

Raad van ander lede van die blad:

Nesta Rossouw: Ek verkies Nutricalm by verre. Die oorspronklike Bach Flower Remedy Rescue druppels of sproei mag ook dalk werk.

Debbie Van Aswegen: I use ACP from my vet thats all that works for my dog to sleep through it all.

Cindy le Roux: I get Anxitane tablets from our vet. It works like a charm and it’s very safe.

Karlene Treurnicht: Happy Hound and the TTouch half wrap. If need be ask your vet for Clomicalm.

Vicki Treurnich: 0123587095/6 bel hierdie nommer. Hul gee vir jou ‘n nommer van wie in jou area moet uitkom en die mense vat nie nonsens nie.


  1. Bring jou diere in die huis sodat jul almal bymekaar in een vertrek kan wees. Maak alle deure  en vensters dig toe, laat sak die blindings en trek gordyne toe om enige lawaai van buite so ver moontlik te verdoof.
  2. Sit die TV of radio taamlik hard aan en sit en speel of ‘praat’ met julle 4-been kinders – moenie angstig of gestres lyk of reageer nie, hulle sal dit dadelik aanvoel.
  3. Indien jy enige medikasie gaan toedien, gee dit so teen sononder se kant.
  4. Indien jul die aand nie tuis gaan wees nie, probeer asb. reël vir iemand om jou diere geselskap te hou. Daar is musiek wat vrylik op die internet beskikbaar is, wat jy vir jou diere kan aflaai en terugspeel om hulle te kalmeer.
  5. Weereens – doen altyd jou navorsing asb, wat vir een werk, werk nie altyd vir almal nie.


Pierre van Niekerk © 2016



Traankliere van honde spring gereeld uit. Soos die foto’s op die blad wys, is dit op die onderste ooglid gesetel.

Die produksie van trane en die dreinering daarvan is ‘n noodsaaklike funksie ooggesondheid en veral vir die buitekant van die oog. Traankliere in die oogkas (lakrimale of Harder se klier) en die oppervlakkige traanklier van die derde ooglid, produseer trane om ‘n filmlaag op die oog te

Die film bestaan uit drie dele;

  1. ‘n Eksterne lagie of vetlagie wat deur Meiboom se kliere afgeskei word
  2. ‘n Middelste waterige lagie, wat deur die lakrimale en traanklier van die derde ooglid vervaardig word en laastens;
  3. ‘n Dieper laag wat deur bekerselle van die konjunktiva vervaardig word.

Daar is ook ‘n uitgebreide dreineringstelsel vanaf die oog wat ook trane in die neusholte in dreineer.


Vergroting en prolaps (uitstulping) van die oppervlakkige traanklier kom algemeen in jong honde en in sekere honderasse soos bv. Amerikaanse sniphond (cocker spaniel), Beagle, Lhasa, Apso, Pekingese en Engelse bulhond voor.

In die akute fase sal die traanklier rooi uitstulp en oor die rand van die derde ooglid uitsteek. Die oog vorm dan gewoonlik ook ‘n etterige uitloopsel.  Die swelsel mag periodiek afneem, maar sal dikwels permanent uitgestulp bly.


Omdat die traanklier belangrik vir die bevogtiging van die oog is, moet daar probeer word om dit te behou. Jou veearts kan die klier terugdruk en met stekies vasheg indien moontlik. Indien die klier verwyder word, kan dit lei tot keratokonjunktivitis of oogvliesontsteking.

Die Engelse benaming van hierdie toestand is “Cherry eye”.



  1. Rustigheid en kalmte by beide eienaar en dier
  2. Laat die dier rustig op sy rug lê. Krap die maag en bors en praat ontspanne met hom of haar
  3. Neem ‘n warm lap en spons die gesig op n kalm manier af en spons ook die oë af, sodoende om die oogkliere te stimuleer om trane te vorm
  4. Masseer uiteindelik die oog en plaas ligte drukking op die traanklier kort=kort met die doel om die klier terug te druk vanwaar dit uitstulp.
  5. As dit nie suksesvol is nie, ‘n druppel KY jellie, baba vaseline of baba-olie kan gebruik word om die uitstulping te smeer en met n sagte massering en min druk terug in sy posisie terug te druk.
  6. Werk altyd steriel. Moet nie paniekerig raak nie want jou hond sal dit agterkom en ook skrik. Moet nie oorhaastig wees nie en of enigsins hardhandig optree nie.

Wanneer hierdie toestand ontstaan, moet die ogie vogtig gehou word met natuurlike trane, wat ook 9 gram sout skoon sout op 1 x Liter gedistilleerde water sou wees. Sterk rooibostee kan getrek word en die ogie kan ook met die sakkie gespons word. Die tannien in die tee help baie om infeksies te beheer en of ander bakteriese skade toe te laat. ‘n Oogsalf van jou apteker sal ook die ogie vogtig hou.

Bron: The Merck Veterinary Manual, Tenth Edition, 2010. ISBN 0-911910-93-X, 27 Junie 2014


Pierre van Niekerk © 2016




Daar is ongeveer 1800 vlooi en vlooisubspesies in die Literatuur beskryf. Min van hulle is egter van menslike gesondheid of veeartsenykundige belang. Die vlooie wat wel van ekonomiese belang is word in die volgende twee groepe gegroepeer

Lyf of nesvlooie.

Die vlooi beweeg baie vinnig deur die vere of hare van n dier. Hulle bly nie noodwendig op een gasheer nie. Hulle staan bekend as hond-, kat-, rot- en mensvlooie.

Vashegting- of vassitvlooi.


Hier bly die wyfies aan die gasheer vassit.

Die hoendervlooi is ʼn bekende vassitvlooi en ook die spesies sandvlooie, Tunga en Neotunga in, waarvan die wyfies, behalwe vir die agterste gedeelte van hul lywe, feitlik heeltemal in die gasheer se vel indring. Die agterlywe wat uitsteek is om asem te haal, paring, eierlegging en uitskeiding toe te laat!

Lewensiklus van vlooie

  • Klein wit ovaalvormige eiertjies word in die hare, vere van diere, in diere se beddegoed, in neste en op die grond gelê.
  • Die lewenstydperk van ʼn volwasse vlooi is sowat 200 dae.
  • In die tydperk word daar sowat 400- 500 eiers gelê.
  • Maaieragtige larwes broei na 2 dae uit
  • Larwes is lig- en sonsku en woon in donker plekkies van neste, krakies van mure en vloere, onder matte of in nesmateriaal op organiese afval materiaal voed.
  • Hulle oorleef ook op die bloed in die mis van volwasse vlooie.
  • Ontwikkelingsfases van die vlooi
  • Daar is 3 larfstadia by die vlooi
  • Onder gunstige toestande kan hulle hul ontwikkeling tussen 9-15 dae voltooi
  • Dit kan tot 200 dae neem as ongunstige toestande heers
  • Die volgroeide vlooilarf, wat tot 6mm lank kan wees, spin ʼn los witterige kokon waaraan sandkorrels kan klou en vorm ʼn papie binne in die kokon.
  • Die papiestadium neem tot 21 dae om te voltooi.
  • Die hele lewensiklus kan dus van 18 dae tot enkele maande strek


Die volwasse vlooi

ʼn Pas ontwikkelde volwasse vlooi, kan weke sonder ʼn bloedmaal aan die lewe bly. Dit is eers wanneer hul een keer gevoed het, dat hul gereeld bloedmaaltye moet ondergaan.

Die volwasse vlooi kan onder gunstige toestande maande lank oorleef!


Vlooispesies wat algemeen in SA voorkom

  • Pulex irritans:- Dit is die mensvlooi wat ook op honde, katte, varke en pluimvee voorkom.
  • Ctenocephalides felis: – Die katvlooi wat ook op honde, perde en op die mens tydelik) parasiteer.
  • Ctenocephalides canis:- Die hondevlooi wat op ook op mense en perde voorkom.
  • Xenopsylla cheopis: – Die Indiese- of Oosterse rotvlooi wat ook op katte aangetref word.
  • Echidnophaga gallinacea:- Die vassitvlooi van pluimvee wat ook op die pote van honde, die ore van katte, op perde, konyne, rotte en die mens voorkom.
  • Tunga penetrans:- Die sandvlooi, jigger of onderhuidvlooi, wat in tropiese en subtropiese wêrelddele voorkom wat op warmbloedige diere, insluitende die mens, parasiteer.


Die gesondheidseffek van vlooie op hul gashere

Vlooie is die vektore van verskeie siekteverwekkende organismes. Dit is ook die tussengasheer vir verskeie wurmparasiete

Siektetoestande wat deur vlooie veroorsaak word

  • Builepes van die mens word veroorsaak deur Pasteurella pestis wat hoofsaaklik deur die rotvlooi oorgedra word. Vlooie van die genera Nosopsylus en Ctenophthalmus kan builepes ook versprei.
  • Endemiese of muistifus word deur Xenopsylla cheopis en ook ander vlooispesies oorgedra
  • Die Ctenocephalides felis vlooi dra die nematode wurm, Dipetalonema reconditum, wat inwendig by honde voorkom aan honde oor.
  • Sestodes, bekend by troeteldiere as die hond en kat lintwurm, Dipylidium caninum, word deur Pulex irritans, Ctenocephalides felis en Ctenocephalides canis vlooispesies oorgedra.
  • Hymenolepis diminuta (Rat tape worm) van rotte, muise en die mens word ook deur vlooie oorgedra.


Vlooibyte is baie irriterend en veroorsaak die toestand bekend as somerekseem by honde wat sensitief geraak het vir vlooibyte. Diere wat sensitief geraak het vir vlooibyte, kan met n paar vlooibyte ernstige dermatitis opdoen.


Groot getalle vassitvlooie kan anemia, vermaering, afname in eierproduksie en oogskades veroorsaak weens die gekrap van die diere.


Beheer van vlooie

  • Die beste beheer is wanneer beheer gerig is tot die moontlike teelplekke van vlooie.
  • Verhoed organiese afvalmateriaal, stof in hokke, vuil onversorgde beddegoed, houthondehokke, (verbrand die goed), vuil matte en vloer of muurkrake.
  • Oorstroom onbekombare plekke met water om larwes te versuip
  • Maak alle potensiële plekke skaduvry. Direkte lig en sonlig verjaag vlooie
  • Maak van goeie plaagdoders gebruik van bekende handelsname wat verhoed dat vlooie weerstandig word teen middels wat verkeerd gebruik word
  • Daar is verskeie produkte op die mark wat baie effektief is..flea-cycle-1024x797

Laastens, soos met bosluise, lê die oplossing nie alleenlik in ʼn bottel nie. Dit lê in die bestuur van vlooie en die bestuur van hul neste en uitbroeiplekke met direkte sonlig of lig.


Wetenskaplike Pamflet 393. Bosluise, myte en insekte van huisdiere van Suid Afrika

  1. Propyrepet Bosluis en vlooi Sjampoe (Sien skrywe daaroor)
  2. Bravecto
  3. Comfortis
  4. Fipronil
  5. ‘n Self saamgestelde mengsel uit nood uit lyk soos volg
    • 30 ml Vanilla essens
    • 1 eetlepel bloekomolie
    • 1 eetlepel Dettol
    • 1 eetlepel sitronella of naeltjie olie (opsioneel)
    • 3 koppies water
    • Skud goed, as die water te hard is en of die produk sukkel om te meng, n paar druppels suurlemoen of skottelgoedseep net om die olies goed te meng.

Hoekom dit werk weet ek nie.

Vlooie vrek wel maar, daar mag dalk n probleem wees met die langdurige nawerking van die produkte, wat beteken dit moet gereeld met n spuitbottel gespuit word.  Moenie direk of houtkaste spuit nie en ook nie in die oë nie.

Pierre van Niekerk