Toksoplasmose en katte

 

Inleiding

Vroeër jare het medici swanger vroue aanbeveel om hul katte liewers te laat uitsit tydens swangerskap, om te verhoed dat hul toksoplasmose tydens swangerskap opdoen. Die Wetenskap het uiteindelik bewys om katte aan te hou verhoog nie noodwendig die risiko van besmetting nie.

Dit sou n ramp gewees het as daar nie huis en vrylopende katte gewees het wat nie rot- en muisgedraagde plae skadelik vir die mens beheer het nie.  Katte is baie geliefde en gewilde troeteldiere wat ‘n baie belangrike rol speel in die mens se geestesgesondheid.

In die stedelike omgewing speel hul ‘n baie meer as belangrike rol waar hul rotte en muise, asook ander draers van bosluise, vlooie en skadelike bakterie, protosoa soos Toxoplasma gondii wat hul voëls en ander prooi besmet het, van die mens en sy kinders af weghou.

Draers van Toksoplasmose

Toksoplasmose is ‘n soönotiese siekte (oordraagbaar tussen mens en dier) wat wêreldwyd voorkom. Studies in Suid Afrika het bevind dat tussen 29% en 47% van mense teenliggaampies ontwikkel het teen Toxoplasma gondii. In Frankryk is dit so hoog soos 84%.

Katte is in die Literatuur wel die belangrikste gasheer van die protosoa parasiet Toxoplasma gondii. Maar so is daar ander soogdiere naby aan die mens wat ook belangrike draers is hiervan. ‘n Protosoa is ‘n eensellige organisme.

Risiko by verwagtende vroue en mense met HIV infeksies

Besmettings van die parasiet kan lei tot stilgeboorte en aborsies by verwagtende vroue. Kinders wat wel gebore word, kan met ernstige disfunksionele organe en siektes gebore word soos epilepsie, vergrote lewer, disfunksionele pankreas, depressie en milt-verwante siektes.  Dit word genoem “Kongenitale toksoplasmose”

Kliniese tekens van Toxoplasma gondii

Baie kinders toon geen simptome tydens hul geboorte en hul peuter en kleuterjare nie. Eers in hul latere tienerjare word simptome soos gehoorverlies, psigosomatiese siektes en ooginfeksies gevind.  Ander tekens is vergrote limfkliere, spierpyne, hoofpyne, moegheid of lusteloosheid. In normale omstandighede wys mense geen simptome van besmetting nie.

toxoplasma_gondii_life_cycle_phil_3421_lores

Swangerskap en swanger vroue

Sou ‘n vrou vir die eerste keer geïnfekteer word, voor of tydens swangerskap, is dit moontlik dat sy geen tekens van die besmetting sal toon nie. Maar, dit beteken nie dat sy hiermee nie die infeksie na haar ongebore kind kan oordra in kongenitale toksoplasmose nie. Vele vroeë geïnfekteerde moeders kan ook stilgeboorte of misgeboorte beleef.

HIV pasiënte en mense met ‘n Immuungebreke en of laer weerstand, of medikasie wat die immuunsisteem se reaksies moet onderdruk, is baie vatbaar vir toksoplasmose. Vroue wat swangerskap beplan in bogenoemde gevalle sal wys wees om hulself vir toksoplasmose te toets.

Belangrik om te weet

Daar is baie goeie toetse vir toksoplasmose. Sou in ‘n vrou /persoon teenliggaampies gevind word, wys dit dat hul voorheen aan die parasiet blootgestel is en dat hul immuniteit verwerf het teen die Toxoplasma gondii parasiet. Sou hul opnuut besmet word tydens swangerskap, sal hul ongebore baba NIE deur die parasiet besmet word nie.

Besmetting van katte

Katte raak besmet in die eerste ses maande van hul lewens wanneer hul knaagdiere soos rotte en muise en voëls vang en vreet en die Toxoplasma gondii protosoa besmet is. Katte kan ook in grond waar hul krap besmet raak as hul blootstelling kry aan die oösiste in die uitskeiding van ander  geïnfekteerde katte deur hul mis.

Die toksoplasmose parasiet voltooi nie sy lewensiklus in die prooi van katte  nie, maar in die maagwande van die kat waar dit oösiste vorm wat deur die kat se mis uitgeskei word.

Katte skei oösiste vir ongeveer 3 weke in hulle mis uit nadat hulle die infeksie opgedoen het. Daarna word hul immuun. Hierdie oösiste gaan eers deur ‘n proses van sporulasie (vorming van spore) vir ongeveer drie dae, voordat die protosoa parasiet besmetlik raak.

Katte kan weer tydens hul leeftyd besmet raak met die parasiet, maar na immuniteit baie minder oösiste uitskei. Grond asook sandbakke van katte sal besmet raak en kan sowat ‘n jaar oorleef en die mens kan infekteer.

Opsommend

  • Oösiste word nie op n kat se pels gedra nie.
  • Binnenshuise katte kan nie maklik met die toksoplasmose parasiet besmet raak nie.
  • Die mens kan nie toksoplasmose aan ‘n ander mens oordra nie.

Interessant van besmette rotte en muise is dat hul baie skugter raak wanneer hul besmet geraak het. Die Literatuur wil die hê dat dit ‘n evolusionêre taktiek is van die parasiet om te oorleef in die Natuur. In hierdie verband speel katte, slange en uile ‘n uiters belangrike rol in die beheer van die en verskeie ander soönotiese siektes wat deur hierdie diere aan die mens oorgedra kan word.

Besmetting by die mens

In die VSA het meer as 60 miljoen mense positief getoets teen die parasiet, wat met ander woorde teenliggaampies wys in toetse.

Die grootste risiko by besmetting van toksoplasmose by die mens is by die eet van rou vleis wat nie goed gaar gemaak is nie. Beeste word nie deur die parasiet besmet nie. Skape wel. Hul word besmet deur voer en water wat met mis besmet word. Wind speel ook hierin n baie belangrike rol in die verspreiding hiervan.

Besmetting by skape asook varke

In Australië, Nieu Seeland, Britse Eilande en Noorweë word toksoplasmose verantwoordelik gehou vir tot 20% van stilgeboortes en aborsies by skaap en boktroppe. Aborsie vind plaas wanneer die fetus (plasentitus) infekteer word in die eerste tweede weke van hul dragtigheid. Toksoplasmose kom in byna alle warmbloedige spesies voor. Sommige is net meer vatbaar vir toksoplasmose.

Rotte, beeste, perde en buffels toon baie weerstandigheid teen die parasiet, wyl katte die teenoorgestelde is en baie vatbaar vir besmetting. Honde wat onder stres is van bosluiskoors,  bosluisbytkoors en honde siekte (distemper) mag hul meer vatbaar maak vir toksoplasmose. Mense wat besmet is moet weet dat die toksoplasmose parasiet se oösiste enige gedeelte van die liggaam kan affekteer.  Spiere, brein, die hart.

‘n Gesonde immuunsisteem sal die parasiet onderdruk en die mens en sy diere gesond hou. Verswak jou gesondheid en gebeur iets wat die immuunsisteem onder druk plaas, kan ‘n herlewing veroorsaak van die parasiet in die menslike liggaam ernstige nagevolge hê.

Laastens

Sandbakke van katte moet veilig gehanteer word en nie in die tuin begrawe word waar dit onveilig kan wees vir ander nie.

Bronnelys

Torrey, E.; Simmons, Wendy; Yolken, Robert (June 2015). “Is childhood cat ownership a risk factor for schizophrenia later in life?”. Schizophrenia Research 165 (1): 1–2. doi:10.1016/j.schres.2015.03.036

lFlegr Jaroslav. “Effects of Toxoplasma on Human Behavior”. Schizophrenia Bulletin 33 (3): 757–760. doi:10.1093/schbul/sbl074PMC 2526142.PMID 17218612.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s